ایام فاطمیه فرصتی گرانبها برای بازخوانی سبک زندگی و کنشگری اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) است؛ شخصیتی والامقام که در تمام ابعاد زندگی، الگویی بی‌بدیل از ایستادگی بر حق، بصیرت سیاسی و مدیریت آگاهانه را به نمایش گذاشت. امروزه در مواجهه با چالش‌های فرهنگی و پرسش‌های نوپدید جامعه، شناخت راه و رسم زندگی ایشان بیش از هر زمان دیگری ضرورتی حیاتی به شمار می‌رود. همزمانی این ایام با تحولات ساختاری در مدیریت حوزه خواهران، اهمیت بازخوانی این آموزه‌ها را دوچندان کرده است. در همین راستا پای گفت‌وگو با خانم دکتر صدیقه رضایی نشستهایم. او که پس از سال‌ها ارزیابی تخصصی به عنوان نخستین مدیر حوزه علمیه خواهران خراسان انتخاب شده، از چهره‌های علمی و دغدغه‌مند عرصه دین محسوب می‌شود. دکتر رضایی در این گفت‌وگو با نگاهی جامع به تبیین جایگاه حضرت زهرا(س) در هدایت جامعه و نقش امروز بانوان در مسئولیت‌های اجتماعی پرداخته است که متن آن را در ادامه می‌خوانید.
خطبه فدکیه؛ نماد مدیریت جهادی و بصیرت سیاسی
دکتر رضایی در ابتدا با تسلیت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) در پاسخ به این پرسش که حضرت زهرا(س) چگونه الگویی برای مدیریت جهادی و انقلابی بانوان در عرصه‌های اجتماعی محسوب می‌شوند، می‌گوید: شخصیت والا و ملکوتی حضرت فاطمه زهرا(س) علاوه بر درخشش بی‌نظیر در نقش‌های والای خانوادگی و مادری، واجد ابعاد بس برجسته و سرنوشت‌سازی از رهبری اجتماعی، بصیرت عمیق سیاسی، مسئولیت‌پذیری دینی و کنشگری آگاهانه است.
او در ادامه با اشاره به خطبه فدکیه به‌عنوان نماد بارز مدیریت فاطمی می‌افزاید: یکی از شفاف‌ترین و رساترین نمونه‌های ظرفیت مدیریتی و مسئولیت اجتماعی ایشان را می‌توان در جریان ایراد خطبه شریفه فدکیه مشاهده کرد. حضرت زهرا(س) در آن شرایط حساس تاریخی، با ایراد این خطبه و با شناخت دقیق و واقعی از شرایط جامعه، تحلیل عمیق انحرافات فکری و سیاسی موجود و تبیین شفاف مبانی اعتقادی و اجتماعی اسلام، به روشنگری و هدایت افکار عمومی پرداختند. این اقدام تاریخی به‌روشنی نشان می‌دهد مدیریت در منظومه فکری فاطمی، متکی بر برخوردار بودن از بینش عمیق، قدرت تشخیص اولویت‌ها، توان اقناع جامعه، شجاعت بی‌نظیر در بیان حق و احساس مسئولیت دائمی در برابر سرنوشت آحاد جامعه است؛ چنان‌که در منابع متقنی چون الاحتجاج علامه طبرسی و بحارالانوار علامه مجلسی نیز بر آن تأکید شده است.
جمع معنویت و حضور اجتماعی در مکتب فاطمی
دکتر رضایی اضافه می‌کند: بر همین اساس، حضرت زهرا(س) الگویی جامع و بی‌بدیل برای تمام بانوانی هستند که امروزه در عرصه‌های گوناگون علمی، فرهنگی، اجتماعی و مدیریتی بار مسئولیت بر دوش می‌گیرند. یکی از بنیادی‌ترین آموزه‌های سیره عملی ایشان، جمع میان هویت عبادی و معنوی با حضور مؤثر و جریان‌ساز اجتماعی است. این آموزه به ما می‌آموزد حضور اجتماعی زن نه تنها هیچ‌گونه تعارضی با ارزش‌های اخلاقی، انسانی و خانوادگی ندارد، بلکه دقیقاً در امتداد رسالت الهی و انسانی او تعریف می‌شود.
او در تشریح ابعاد این الگو یادآور می‌شود: بانوی مسلمان در جایگاه مدیریتی باید ضمن برخورداری از دانش تخصصی و قدرت تصمیم‌گیری، از بصیرت، عدالت‌محوری، کرامت انسانی و تعهد به مصالح عمومی جامعه برخوردار باشد. این الگوی برجسته می‌تواند مبنای بازتعریف «الگوی سوم زن مسلمان» قرار گیرد؛ الگویی که در آن شایستگی، معنویت، عقلانیت و مسئولیت اجتماعی به زیباترین شکل ممکن در کنار یکدیگر معنا می‌یابند.
روش‌شناسی جهاد تبیین فاطمی در پاسخ‌گویی به شبهات
مدیر حوزه علمیه خواهران خراسان در بخش دیگری از این گفت‌وگو با تأکید بر لزوم اولویت‌دهی به عرصه تبلیغ و تحقق «حوزه پیشرو»، به الگوی جهاد تبیین در سیره حضرت(س) اشاره کرده و می‌گوید: یکی از برجسته‌ترین و ماندگارترین جلوه‌های سیره حضرت فاطمه(س)، حضور آگاهانه، شجاعانه و تبیینی ایشان در عرصه روشنگری حقیقت و مقابله با تحریف واقعیت‌های دینی و اجتماعی جامعه است. در کلام و رفتار حضرت، می‌توان الگویی کاملاً روشمند و جامع از جهاد تبیین را مشاهده کرد. ایشان در خطبه فدکیه، ساختار تبیین خود را ابتدا با تشریح مبانی توحیدی و فلسفه عمیق احکام آغاز می‌کنند، سپس به تحلیل دقیق وضعیت ساختار جامعه و بیان پیامدهای ناگوار فاصله گرفتن از تعالیم حیاتی پیامبر اکرم(ص) می‌پردازند و درنهایت با استدلال‌های محکم، عقلانی و احتجاج‌های روشن، افکار عمومی را به بازشناسی حقیقت دعوت می‌کنند.
او با استناد به آیات قرآن کریم ادامه می‌دهد: این روش هوشمندانه، کاملاً منطبق و هماهنگ با آموزه والای قرآنی است که می‌فرماید: «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ». (نحل: ۱۲۵) این آموزه نشان می‌دهد روشنگری و تبلیغ دینی باید بر پایه‌های استوار حکمت، شناخت دقیق مخاطب، استدلال منطقی و انتخاب بهترین و اثربخش‌ترین شیوه ارتباطی بنا شود.
مأموریت‌های حوزه خواهران در مواجهه با جنگ نرم
دکتر رضایی درباره مسئولیت‌های امروزی حوزه‌های علمیه خواهران برای مقابله با جنگ نرم دشمن خاطرنشان می‌کند: امروزه حوزه علمیه خواهران در شرایط حساس معاصر، مسئولیتی بسیار فراتر از آموزش متعارف معارف دینی و انتقال صرف محفوظات بر عهده دارد. این نهاد مقدس باید با تربیت بانوان پژوهشگر، تحلیلگر، نخبگانی و برخوردار از مهارت‌های پیشرفته ارتباطی و رسانه‌ای، زمینه حضور پررنگ و مؤثر آنان را در میدان تبیین فراهم کند.
وی در تکمیل این محور، اجرای چند برنامه عملیاتی را ضروری دانسته و می‌افزاید: تحقق این رسالت مهم مستلزم شناسایی نظام‌مند و به‌روز شبهات به‌ویژه در حوزه جایگاه زن، خانواده و حقوق بانوان، تولید محتوای مستند، متقن و جذاب متناسب با نیازها و زبان نسل جوان، ارتقای سطح سواد رسانه‌ای و فضای مجازی در میان طلاب و اساتید و همچنین تربیت مبلغانی متخصص و توانمند است که بتوانند معارف اصیل اسلامی را با ادبیات اقناعی، عقلانی و به‌روز عرضه کنند. در این مسیر، آیه شریفه «فَلَوْلَا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ» (توبه: ۱۲۲) مبنا و چشم‌اندازی روشن برای پیوند ناگسستنی میان دانش عمیق دینی و مسئولیت اجتماعی در عرصه آگاهی‌بخشی ارائه می‌دهد.
پیوند متعالی اخلاص بندگی با مسئولیت‌پذیری اجتماعی بانوان
مدیر حوزه علمیه خواهران خراسان همچنین با اشاره به نحوه ایجاد تعادل میان «اخلاص در نیت» و «تلاش در مسئولیت‌های اجتماعی و خانوادگی» تصریح می‌کند: یکی از بنیادی‌ترین و دقیق‌ترین شاخصه‌های سیره حضرت زهرا(س) پیوند عمیق، متعالی و ناگسستنی میان اخلاص در بندگی و مسئولیت‌پذیری در عرصه زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی است.
او در تبیین مفهوم اخلاص در منظومه فکری اسلام اشاره می‌کند: در منظومه فکری و اعتقادی اسلام، اخلاص به معنای جهت‌دهی تمام فعالیت‌ها به سمت رضایت الهی، پرهیز از خودمحوری، شهرت‌طلبی و منفعت‌جویی شخصی است. نگاهی به سیره عبادی حضرت زهرا(س)، به‌ویژه اهتمام ویژه ایشان به شب‌زنده‌داری، دعا، شب‌های پربرکت عبادت و توجه عمیق به خداوند، در کنار حضور شجاعانه و مسئولانه ایشان در خط مقدم دفاع از حق و هدایت جامعه، صریحاً اثبات می‌کند که معنویت حقیقی نه تنها هیچ‌گاه مانع فعالیت و کنشگری اجتماعی نیست، بلکه قوی‌ترین پشتوانه و تکیه‌گاه برای آن به شمار می‌رود. قرآن کریم نیز در آیه شریفه «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ» (بینه: ۵) بر اصالت و ریشه‌ای بودن اخلاص در تمام ابعاد و عرصه‌های زندگی انسان تأکید می‌ورزد.
بازتعریف مسئولیت بانوان حوزوی براساس مکتب فاطمی
این استاد حوزه و دانشگاه، این آموزه فاطمی را نیاز مبرم بانوان حوزوی و مدیران امروز دانسته و یادآور می‌شود: برای بانوان طلبه، اساتید گرامی و مدیران حوزوی، این آموزه فاطمی یک اصل کلیدی و راهبردی در مدیریت، تحصیل، پژوهش و انجام مسئولیت‌های تربیتی و خانوادگی محسوب می‌شود. مسئولیت مدیریتی و اجرایی زمانی ارزش الهی و واقعی پیدا می‌کند که به عنوان فرصتی بی‌نظیر برای خدمت خالصانه، اصلاح امور جامعه و تحقق اهداف متعالی دینی نگریسته شود.
دکتر رضایی در پایان تصریح می‌کند: باید توجه داشت اخلاص بدون مسئولیت‌پذیری اجتماعی ممکن است فرد را به انزوای اجتماعی، گوشه‌نشینی و بی‌تفاوتی در برابر دردهای جامعه بکشاند و از سوی دیگر، مسئولیت‌پذیری بدون اخلاص نیز ممکن است انسان را دچار رقابت‌های ناسالم منزلتی، جاه‌طلبی و آفات اخلاقی کند. بنابراین، ایجاد تعادل و هم‌افزایی میان اخلاص معنوی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، رمز اصلی موفقیت و بالندگی زن مسلمان در ایفای نقش‌های چندگانه خانوادگی، علمی و مدیریتی است؛ راهی که حضرت زهرا(س) به عنوان کامل‌ترین الگوی بشریت، مسیر آن را به‌روشنی برای ما ترسیم کرده‌اند.
نظر شما